Ebikwata ku bujjanjabi bw'amaaso amakalu

Olupapula luno lwa kumanyisa buvunaanyizibwa era terulina kutwalibwa nga kwebuuzibwa ku musawo. Nnyabo/Ssebo webuuze ku musawo omukugu afunye okutendekebwa okusobola okufuna obujjanjabi n’okulungamizibwa okutuufu.

Okulaba (Vision) kintu kikulu nnyo mu bulamu bwaffe obwa bulijjo, naye kiyinza okutataganyizibwa singa amaaso gafuna obuzibu obw’okukala. Amaziga (Tears) gakola omulimu ogusinga obukulu mu kukuuma eriiso nga liseerera buli kiseera okusobola okulaba obulungi. Amaziga gano galimu ebitundu bingi omuli amazzi, amafuta, n’ebintu ebirala ebiyamba eriiso okutambula obulungi nga tewali kukaluubirizibwa kwonna. Singa amaziga gano gakendeera mu bungi oba ne gakala mangu nnyo olw’embeera y’obudde oba emirimu, eriiso litandika okulwala n’okufuna obuvune obw’amaanyi.

Obulamu n’okunnyika omubiri

Obulamu (Health) bw’amaaso go bulina akwate nnyo n’engeri gy’okuumamu omubiri gwo mu mbeera ennungi. Okunnyika omubiri (Hydration) nga onywa amazzi amamale kiyamba nnyo omubiri okusobola okukola amaziga amamale agakuuma amaaso nga manyirivu. Abantu abatamanyi nti amazzi ge banywa gakwata ku maaso gaabwe batera okufuna obuzibu bw’amaaso amakalu naddala mu bitundu ebisingamu ebbugumu n’enfuumo. Okukuuma obulamu obulungi (Wellness) kizingiramu n’okulya emmere erimu bitamini A ne Omega-3, kubanga bino biyamba nnyo mu kuseerera kw’amaaso go.

Obubonero n’okufuna okusembeera

Kikulu nnyo okumanya obubonero (Symptoms) obulaga nti amaaso go makalu okusobola okufuna obuyambi mu budde. Obubonero buno buyinza okulabikira mu ngeri y’okwokya kw’amaaso, okumyuka, oba okuwulira ng’alimu omusenyu n’ebintu ebirala ebisiga. Abantu abamu bafuna obuzibu bw’okulaba okufuuyifuuyi naddala nga bakoze emirimu egikooya amaaso okumala ekiseera ekiwanvu. Okufuna okusembeera (Relief) kiyinza okutandikira ku kukyusa mu mbeera gy’okoleramu, naddala okukendeeza ku budde bw’omala ng’otunuulidde ebyuma bikalimagezi ebisindika omusana ogukaza amaziga.

Obujjanjabi n’okukuuma amaziga

Obujjanjabi (Therapy) bw’amaaso amakalu bulimu emitendera mingi okusinziira ku mbeera y’eriiso n’engeri gye likosezeddwamu. Engeri esinga okukozesebwa kwe kukozesa eddagala eriyamba okuseerera kw’eriiso eriyitibwa artificial tears okukuuma amaziga (Moisture) amamale. Eddagala lino liyamba okukuuma eriiso nga liseerera ne kireetera omuntu okuwulira obulungi. Waliwo eddagala eddala ery’enjawulo lye bayinza okukuwa singa obulwadde buba bw’amaanyi nnyo oba nga amaziga go gakala mu ngeri etali ya bulijjo naye lino liteekwa kulagibwa musawo.

Okuseerera kw’eriiso n’okukeberwa

Okukozesa eddagala eriseerera (Lubrication) kintu kikulu naye kiba kirungi okubaako omukugu gw’olaba mu ddwaliro. Okupima amaaso (Optometry) kiyamba okuzuula lwaki amaziga go tegakola bulungi oba lwaki gakala mangu. Abasawo b’amaaso balina obukodyo bungi bwe bakozesa okuyamba abantu abafuna obuzibu buno mu bitundu byaffe eby’enjawulo. Okukeberwa kuno kiyamba n’okuzuula singa waliwo obulwadde obulala obuyinza okuba nga bwe buleeta embeera eno mu maaso go.

Okukeberwa mu kiriniki y’amaaso

Mu kiriniki (Clinic) y’amaaso, abasawo bagezaako okukebera okulaba emiwendo gy’ebintu ebikozesebwa mu kujjanjaba amaaso amakalu. Emiwendo gino gyawukana okusinziira ku kika ky’eddagala n’ekifo gy’olifunye mu Uganda oba mu nsi yonna. Abantu bangi bafuba okufuna eddagala eriseerera amaaso naye kikulu okumanya nti emiwendo gino giba gya kuteebereza era giyinza okukyuka okusinziira ku ddwaliro n’obunene bw’obulwadde.

Emiwendo oba ebisale ebyogerwako mu lupapula luno byesigamiziddwa ku mawulire agaliwo kaakano naye biyinza okukyuka ekiseera kyonna. Kikubirizibwa okukola okunoonyereza kwo ku bubwo nga tonnasalawo ku nsimbi z’ogenda okufulumya.

Olububi lw’eriiso n’okukubya ebikowe

Okukuuma olububi lw’eriiso (Cornea) kintu kikulu nnyo mu kukuuma okulaba okulungi n’obulamu obw’amaaso (Ocular). Okukubya ebikowe (Blinking) mu ngeri entuufu kiyamba okusaasaanya amaziga ku liiso lyonna okulikuuma nga linyirira. Abantu abakozesa ennyo kompyuta batera okwerabira okukubya ebikowe mu ngeri esaanidde, ne kireetera amaaso gaabwe okukala mangu. Okumanya engeri gye tukozesaamu amaaso gaffe kiyamba nnyo mu kukuuma olububi luno nga lulamu era nga teruliiko buvune obuyinza okuleetebwa embeera y’obudde oba enfuumo.

Okukuuma amaaso go nga malamu kintu ky’olina okukola buli lunaku nga weewala ebintu ebiyinza okugakaza. Okumanya obubonero n’okufuna obujjanjabi obutuufu kiyamba okulaba bulungi n’okufuna obulamu obulungi mu bulamu bwo obwa bulijjo. Bw’oba olaba amaaso go gakaluubirizibwa, gezaako okukozesa amagezi agawedde n’okulaba abakugu abakugere eddagala erituufu. Obulamu bw’amaaso kye kimu ku bintu ebisinga obukulu mu bulamu bwaffe, era tuteekwa okugafaako buli kiseera okusobola okulaba ensi eno mu ngeri ennungi.